Blog

Vòng đời sản phẩm diễn ra như thế nào?

Khái niệm vòng đời sản phẩm

Sản phẩm, cũng như con người, có “vòng đời” của mình, từ khi nó được ấp ủ, thai nghén đến khi được thành hình, đi vào phục vụ xã hội và “nghỉ hưu” rồi được “tiêu hủy” hoặc tái chế. Vòng đời sản phẩm có thể hiểu là một chu trình phát triển của sản phẩm, từ ý tưởng đến thiết kế, sản xuất, phân phối, sử dụng và thải loại.

Chính vì vòng đời sản phẩm kéo dài qua nhiều giai đoạn như vậy nên việc “làm sản phẩm” cũng bao gồm nhiều hoạt động hết sức đa dạng. Điển hình phải kể đến: khảo sát thị trường, lên ý tưởng sản phẩm, thiết kế sản phẩn, sản xuất, marketing sản phẩm, bán & phân phối sản phẩm, hỗ trợ sử dụng sản phẩm và tiêu hủy sản phẩm. Chúng ta sẽ lần lượt xem xét các giai đoạn này diễn ra như thế nào nhé.

Các giai đoạn trong vòng đời sản phẩm

  1. Khảo sát thị trường: Đây là giai đoạn mà sản phẩm chưa tồn tại, chúng ta còn chưa có ý niệm gì về sản phẩm. Chúng ta sẽ phải tìm hiểu xem thị trường dành cho sản phẩm có tồn tại hay không. Ở giai đoạn này, người kinh doanh cần phải có những “khảo sát” cụ thể về thị trường để đi đến quyết định có làm hay không. Việc khảo sát này có nội dung xác định xem thị trường có nhu cầu về loại sản phẩm, hàng hóa nào đó không đồng thời, chúng ta có thể đáp ứng các nhu cầu đó hay không. Nếu một sản phẩm hội tụ đủ 2 yếu tố: thị trường có nhu cầu và chúng ta có thể làm (hoặc có thế mạnh để cạnh tranh)thì chúng ta có cơ hội kinh doanh với sản phẩm đó. Thiếu một trong hai điều kiện nêu trên, tốt nhất không nên làm hoặc nếu làm, hãy chuẩn bị tinh thần làm việc ở cấp độ căng thẳng nhất. Chi tiết về Khảo sát thị trường và khoanh vùng cơ hội kinh doanh sẽ được nói trong bài sau.
  2. Lên ý tưởng sản phẩm: Đây là khi chúng ta đã xác định rằng mình có cơ hội kinh doanh với sản phẩm, rằng thị trường có nhu cầu VÀ chúng ta có khả năng đáp ứng. Lúc này, chúng ta có thể bắt tay vào việc lên ý tưởng về sản phẩm: sản phẩm sẽ là gì, chức năng ra sao, cách thức hoạt động như thế nào, phục vụ ai,…Mặc dù mới ở mức sơ khởi, manh nha và khá mơ hồ nhưng Ý tưởng sản phẩm cực kỳ quan trọng, nó là nền tảng dẫn dắt tất cả các hoạt động về sau. Chi tiết về cách làm ý tưởng hiệu quả, cách sàng lọc để làm ra ý tưởng tốt, cách đánh giá độ khả thi của ý tưởng sẽ được đề cập ở một bài giảng về sau.
  3. Thiết kế sản phẩm: Khi đã có ý tưởng và ý tưởng được kiểm chứng là khả thi, chúng ta có thể tiến hành thiết kế sản phẩm bằng các kiến thức, kỹ năng, thông tin mà chúng ta có về công nghệ, yêu cầu của khách hàng, sản phẩm cạnh tranh,…Tất nhiên, nhiều người không rành về thiết kế và không phải mọi công ty kinh doanh đều làm khâu thiết kế này (ví dụ: các nhà kinh doanh thương mại, họ chỉ nhập hàng và bán) nên nhiều người nghĩ rằng trong trường hợp đó, họ không cần quan tâm đến khâu Thiết kế. Tuy nhiên, “Thiết kế” sản phẩm bao hàm một nội dung rộng hơn, đó là chọn lựa cấu hình sản phẩm để đảm bảo hài lòng khách hàng, cạnh tranh tốt với đối thủ và tự tin rằng đó là sản phẩm tối ưu trong số những sản phẩm mà chúng ta có thể chọn. Có thể hiểu “thiết kế” ở đây không chỉ là vẽ vời, tính toán, mà còn là chuỗi những quyết định lựa chọn sản phẩm (Chúng ta làm sản phẩm A hay B hay C, tại sao lại chọn như vậy, sản phẩm ta chọn có đáp ứng khách hàng không, có cạnh tranh được không,…). Những hiểu biết về khâu Thiết kế, cụ thể là về Cách khảo sát nhu cầu khách hàng với sản phẩm, Cách đánh giá sản phẩm cạnh tranh và Cách lựa chọn sản phẩm tối ưu sẽ giúp ích rất nhiều cho người kinh doanh. 3 nội dung vừa nêu sẽ được lần lượt trình bày trong các bài tới.
  4. Sản xuất sản phẩm: Giai đoạn này liên quan đến việc gia công, chế tạo, đóng gói,…sản phẩm dựa trên thiết kế đã cho ở giai đoạn Thiết kế bên trên. Nó liên quan đến việc đầu tư, thuê mướn nhà xưởng, máy móc, nhân công để sản xuất ra sản phẩm.
  5. Marketing sản phẩm: Sau khi sản phẩm được sản xuất, marketing sản phẩm sẽ giúp giới thiệu sản phẩm đến với người tiêu dùng, quảng bá sản phẩm trên các kênh thông tin nhằm phổ biến hình ảnh của sản phẩm phục vụ mục tiêu bán hàng sau này.
  6. Bán và phân phối: Đây là khâu mà nhiều công ty chọn làm. Bán và phân phối là việc đưa sản phẩm từ kho của nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Hệ thống bán và phân phối sản phẩm có thể phân thành nhiều cấp khác nhau, để hình dung, bạn có thể nghĩ đến mô hình nhà phân phối và đại lý cấp 1, 2,…
  7. Hỗ trợ sử dụng sản phẩm: Khi sản phẩm được đưa vào sử dụng, có thể phát sinh lỗi, cần thay thế, sửa chữa,…hoặc cần tư vấn cho người dùng để họ khai thác tốt sản phẩm. Có nhiều mô hình kinh doanh gắn với giai đoạn này, có thể tham khảo bên dưới.
  8. Tiêu hủy sản phẩm: Khi sản phẩm đã hết giá trị sử dụng, nó sẽ được thải loại và tiêu hủy hoặc tái chế. Chúng ta vẫn có thể thấy nhiều mô hình kinh doanh liên quan tới giai đoạn này.

Là người muốn kinh doanh, bạn có thể làm gì với các giai đoạn này?

Nếu bạn muốn bắt đầu sự nghiệp kinh doanh, bạn cần thấu triệt quan điểm rằng, bên cạnh nhân sự, tài chính, khách hàng thì SẢN PHẨM chính là yếu tố cốt lõi, cần được chú trọng. Chọn lựa đúng sản phẩm để làm và làm đúng cách sẽ mang đến thành công và ngược lại.

Nhiều người muốn khởi nghiệp kinh doanh sản phẩm theo cách làm từ A đến Z, có nghĩa là họ muốn ôm trọn cả vòng đời sản phẩm. Họ muốn làm từ việc khảo sát thị trường, ra ý tưởng sản phẩm mới/độc đáo, tự tổ chức hoặc thuê thiết kế, tổ chức sản xuất, lên chiến lược marketing, tự bán hàng hoặc ủy thác cho đơn vị khác bán hàng và tự hỗ trợ khách hàng cũng như lo luôn việc thu hồi, tái chế, tiêu hủy sản phẩm.

Đây là trường hợp lý tưởng và rất ít người chọn làm. Tuy nhiên, đây là mô hình kinh doanh bền vững và hiệu quả về lâu dài. Trong trường hợp bạn chọn làm từ A đến Z như trên, bạn cần đội ngũ đông đảo hơn so với làm riêng lẻ từng giai đoạn, đầu tư tài chính nhiều hơn và tổ chức doanh nghiệp quy củ hơn. Một số công ty ở Việt Nam như TOSY Robotic đi theo mô hình này và đang gặt hái thành công. Nếu bạn quyết định đi theo con đường này, bạn có thể tham khảo sách và các khóa học về “Thiết kế và Phát triển sản phẩm” của MES Lab.

Tình huống phổ biến hơn là bạn chọn kinh doanh theo một hoặc vài giai đoạn của vòng đời sản phẩm đã nêu ở trên. Khi này, chúng ta có một số mô hình kinh doanh khác nhau, cụ thể:

  1. Khảo sát thị trường: Để kinh doanh xung quang giai đoạn này, các bạn có thể mở các công ty điều tra thị trường, thu thập số liệu tiêu dùng, phân tích số liệu để dự báo thị trường, phát triển công nghệ, tư vấn cho một doanh nghiệp nào đó muốn làm sản phẩm xem họ có cơ hội làm sản phẩm nào đó hay không, trên cơ sở khảo sát của bạn. Mô hình này đòi hỏi các kiến thức chuyên sâu và nhân lực nhiều hơn là cơ sở vật chất, tương đối thích hợp cho những người thích kinh doanh về “chất xám” và/hoặc có “ít vốn” để làm. Tuy nhiên, do đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ ở Việt Nam, việc “tiếp thị” công việc của bạn sẽ gặp nhiều khó khăn hơn do khách hàng chưa nhận thức đầy đủ về giá trị mà công việc của bạn mang lại.
  2. Lên ý tưởng sản phẩm: Bạn có thể mở kinh doanh mới dựa trên giai đoạn này. Đó là các mô hình kinh doanh của những công ty nhỏ, thiên về kinh doanh chất xám và tiêu hao nhân lực, yêu cầu ít vốn. Cụ thể, bạn có thể mở công ty chuyên tạo ra ý tưởng mới, kiểm chứng độ khả thi, lên kế hoạch chi tiết, đăng ký bản quyền ý tưởng RỒI bán ý tưởng cho đơn vị khác. Đây là mô hình kinh doanh mang tính sáng tạo cao, tỷ lệ lợi nhuận/vốn lớn. Nó cũng gặp những khó khăn như mô hình kinh doanh “Khảo sát thị trường” bên trên. Như tôi đã nói, việc LÀM Ý TƯỞNG có thể được thực hiện tốt hơn nhờ áp dụng các KỸ THUẬT hợp lý và LÀM Ý TƯỞNG là hoạt động có thể được quy trình hóa (xem bài sau).
  3. Thiết kế sản phẩm: Bạn có thể có nhiều mô hình kinh doanh cho giai đoạn này do hoạt động thiết kế rất đa dạng. Các bạn có thể làm các dịch vụ chuyên Khảo sát nhu cầu khách hàng cho các sản phẩm khác nhau, tư vấn thiết kế sản phẩm, tạo mẫu, đánh giá thiết kế, tư vấn lựa chọn thiết kế tối ưu (trong số nhiều mẫu khác nhau). Các loại hình kinh doanh liên quan đến thiết kế này sẽ đòi hỏi bạn có nhân sự chuyên sâu, đa ngành và một chút về đầu tư hạ tầng máy tính cũng như phần mềm chuyên dụng. Tuy nhiên, do đặc thù “khó khăn” và “phức tạp” của hoạt động Thiết kế này, bạn sẽ có cơ hội độc chiếm thị trường nếu phát triển được, nhận thức của khách hàng về các dịch vụ “Thiết kế” cũng rõ nét hơn nên bạn sẽ có nhiều việc làm hơn.
  4. Sản xuất sản phẩm: Mô hình kinh doanh cho giai đoạn này là bạn mở xưởng, mua máy móc để chuyên gia công sản phẩm cho mình hoặc cho khách hàng. Giai đoạn này yêu cầu đầu tư khá lớn về hạ tầng, máy móc và đòi hỏi sự quản lý sâu sát khi nhà xưởng đưa vào vận hành, khai thác. Nếu không quản lý sát, các thất thoát, lãng phí,…có thể xảy ra. Hoạt động này không đòi hỏi nhiều nhân công có trình độ cao và có thể đem lại nhiều việc làm cho công ty bạn, tuy nhiên, tỷ lệ giá trị kinh tế mà nó mang lại trên vốn đầu tư không cao như các hoạt động “chất xám” bên trên. Bù lại, bạn có thể tự động hóa nhiều chỗ và tận dụng lợi thế của máy móc. Mô hình này cũng có rủi ro cao liên quan đến việc máy móc có thể bị lỗi thời, mô hình kinh doanh dễ làm nên nhiều đối thủ,…
  5. Marketing sản phẩm: Điển hình là việc bạn mở công ty quảng cáo, công ty chuyên giới thiệu, đánh giá sản phẩm…Hãy nhìn PC World, Tinhte.vn hay một số trang web khác. Hoặc bạn cũng có thể kinh doanh sự kiện (giới thiệu, công bố sản phẩm,…). Mô hình này không đòi hỏi đầu tư lớn về hạ tầng, chủ yếu là nhân lực.
  6. Bán và phân phối sản phẩm: Giống như việc bạn mở công ty thương mại mua hàng và bán ra hoặc tham gia làm nhà phân phối, đại lý cho nhãn hàng XYZ hoặc mở một shop bán hàng tạp phẩm hoặc bán hàng online. Đây là giai đoạn mà nhiều người chọn làm nhất. Lý do là bạn có thể bỏ qua rất nhiều bước làm sản phẩm trước đó. Có thể nói đây là giai đoạn mà ai ai cũng có thể tham gia làm. Chúng ta nhìn thấy nhà nhà người người bán hàng trên mạng hay mở shop. Có một số lưu ý khi làm bán và phân phối sản phẩm, nhất là trong điều kiện “quá tải” về người bán hiện nay: Chọn đúng sản phẩm, chọn đúng khách hàng, có chiến lược kinh doanh khác biệt, đem lại nhiều giá trị để làm mình nổi bật giữa đám đông. Một số gợi ý để làm những việc này sẽ được đề cập riêng ở các bài sau.
  7. Hỗ trợ sử dụng sản phẩm: Bạn có thể hợp tác với một nhà sản xuất nào đó để nhận phần việc tư vấn khách hàng hoặc mở công ty hay tiệm sửa chữa,…hoặc tư vấn sử dụng, nâng cấp sản phẩm cho khách (độ xe hơi, cài phần mềm smartphone chẳng hạn),…
  8. Thu hồi, tiêu hủy, tái chế: Mô hình kinh doanh giống như là thu mua sản phẩm cũ, sửa chữa để bán lại (nối dài vòng đời sản phẩm) hoặc thu mua phế liệu, bán lại cho các công ty nhựa, sắt thép,…hoặc mở công ty chuyên xử lý về môi trường,…

Bạn có thể thấy, vòng đời sản phẩm là cả một chuỗi rất dài bao gồm nhiều giai đoạn với những hoạt động khác nhau. Bạn có thể chọn làm cả vòng đời sản phẩm hoặc chọn một hoặc vài giai đoạn trong đó để làm. Ứng với mỗi giai đoạn, bạn có thể có những mô hình kinh doanh khác nhau với ưu, nhược điểm và yêu cầu đầu tư khác nhau. Tùy vào sở thích, hoài bão và khả năng thực tế của mình, bạn hãy chọn cho mình một mô hình phù hợp. Tất nhiên, theo đà phát triển, bạn hoàn toàn có thể thay đổi, chuyển dịch, mở rộng hay thu hẹp mô hình kinh doanh ban đầu. Điều quan trọng nhất là chọn một mô hình và bắt tay vào làm càng sớm càng tốt, dĩ nhiên là chỉ bắt tay vào làm sau khi nghiên cứu, khảo sát đầy đủ. Các bài sau sẽ trình bày chi tiết về những thủ pháp giúp bạn có sự chuẩn bị tốt nhất.

Nova @ MES Lab. R&D

Nâng cao: Một số bạn muốn tìm hiểu thêm về vòng đời sản phẩm có thể search từ khóa “Quản lý vòng đời sản phẩm”, “Product Lifecycle Management” hoặc “PLM” để nắm rõ hơn về chủ đề này. Bạn cũng có thể đọc thêm về “Chuỗi cung ứng” hay “Supply Chain” hay “SCM” để mở rộng kiến thức.

Gửi phản hồi

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

To Top