R&D | NPD

Tạo concept sản phẩm P1

Bài viết này được trích từ bộ sách “Thiết kế và phát triển sản phẩm” nhằm chia sẻ kiến thức về Thiết kế, Nghiên cứu & Phát triển tới cộng đồng. Nội dung các bài viết chỉ dừng ở mức cơ bản, các bài chuyên sâu hơn xin xem ở link https://meslab.vn/rdi

Đối với các khách hàng đã mua sách cũ, MES LAB có chương trình hoàn tiền mua sách khi đặt mua tài liệu mới. Chi tiết xin xem tại https://meslab.vn/rdi-toolkit

Đây là hoạt động tiếp sau việc Xác lập thông số sản phẩm. Nó là bước cực kỳ quan trọng trong dự án Thiết kế và Phát triển Sản phẩm và mang tính quyết định đối với thành bại của dự án.

Đến chương này, các bạn hẳn đã hình dung ra trình tự tương đối “tự nhiên” của một dự án phát triển sản phẩm điển hình: Doanh nghiệp bắt đầu với việc phát hiện cơ hội, nảy ra ý tưởng, hoàn thiện và khả thi hóa ý tưởng bằng các kế hoạch cụ thể. Tiếp theo, doanh nghiệp sẽ tìm hiểu nhu cầu khách hàng với sản phẩm để từ đó xác lập các thông số, tính năng cần có của của sản phẩm làm cơ sở cho việc hình thành nên hình hài cụ thể của sản phẩm để phát triển chi tiết và hoàn thành.

Concept là gì?

Concept được hiểu là hình hài ban  đầu của sản phẩm, là sự mô tả sơ lược và xấp xỉ về sản phẩm. Concept có thể ở dạng “working”, nghĩa là có thể hoạt động được như sản phẩm  sau  này. Loại working concept thường gặp là các mẫu thử vật lý, các mẫu alpha hay beta của sản phẩm. Concept cũng có thể ở dạng “non-working”, nghĩa là nó chỉ có tác dụng mô tả hình hài sản phẩm mà không thể hoạt động được. Các loại “non-working” concept có thể gặp bao gồm các bản vẽ, các mô hình 3D hay mock-up,…

Một ví dụ về concept các bạn hay nghe đến là các “xe concept” rất phổ biến trong công nghiệp ô tô. Tại các sự kiện, triển lãm quan trọng, các hãng xe hơi thường trình làng các mẫu “concept” để minh họa cho công nghệ hay thiết kế mới của mình. Các mẫu xe concept này thường là working concept, có thể hoạt động được. Tuy nhiên, chúng vẫn chưa hoàn thiện để sẵn sàng ra thị trường.

Bước Phát triển mẫu concept trong quá trình Thiết kế

Bước này thường được diễn ra sau khi thu thập nhu cầu khách hàng và xác lập thông số sản phẩm. Tuy nhiên, cá biệt với một số dự án và một số công ty có triết lý thiết kế “fail early” (thất bại sớm), concept được phát triển ngay khi đề xuất ý tưởng. Tuy nhiên, dù hoạt động phát triển concept diễn ra ở giai đoạn nào của quá trình Thiết kế và Phát triển Sản phẩm thì nó cũng có những điểm chung sẽ được xem xét trong phần đầu của chương này.

Theo thống kê, thông thường hoạt động tạo mẫu concept chiếm khoảng 5% tổng kinh phí dành cho toàn dự án Thiết kế và Phát triển Sản phẩm. Chính vì việc ít tốn kém như vậy nên các nhóm thiết kế luôn cố gắng tạo càng nhiều concept càng tốt và đầu tư nhiều thời gian cho việc tạo mẫu này, bởi vì như đã nói, mẫu concept có vai trò rất quan trọng đối với sản phẩm cuối cùng nên cần được đầu tư làm cẩn thận, tỉ mỉ. Thông thường, các nhóm thiết kế dành khoảng 15% tổng thời gian thiết kế sản phẩm để tạo mẫu concept.

Với dự án LED mà chúng ta xem xét, đặt mình vào vị trí nhóm thiết kế, khi đã có thông số và yêu cầu với sản phẩm trong tay, chúng ta có thể nảy ra những câu hỏi sau:

① Có sản phẩm nào đang hiện hữu trên thị trường mà chúng ta có thể “học hỏi” và áp dụng thiết kế của nó vào concept sản phẩm của mình hay không? (Ví dụ: đèn LED)

② Concept mà chúng ta làm ra có đáp ứng hết các nhu cầu mà khách hàng đòi hỏi cũng như có các thông số phù hợp với đề xuất đã đưa ra hay không?

③ Để xây dựng concept sản phẩm nhanh chóng, chúng ta phải tiến hành theo trình tự nào?

Trong cuốn sách Product Design and Development, Ulrich và Eppinger đã đề xuất quá trình tạo mẫu concept bao gồm các bước chính như sau: Làm rõ vấn đề, Tìm bên ngoài, Tìm bên trong và Khảo sát hệ thống. Chúng ta sẽ lần lượt xem xét các bước này.

Làm rõ vấn đề

Ở bước này, nhóm thiết kế sẽ cùng nhau xem xét lại mục tiêu và phạm vi dự án (thông qua bản Nhiệm vụ – Mission Statement) về khách hàng cũng như các công nghệ có thể dùng. Nhóm thiết kế cũng xem xét các nhu cầu khách hàng đã thu thập được và bảng  kê thông số sản phẩm đã làm ở chương 6. Mục đích của những việc làm này là để “hệ thống hóa” lại những hiểu biết chung nhất về sản phẩm và chuẩn bị các công việc tiếp theo nhằm biến những hiểu biết này thành sản phẩm có hình  hài cụ  thể.  Một  điều quan trọng cần lưu ý ở bước này là nếu sản phẩm được tạo thành từ nhiều cụm chi tiết và có tính phức tạp tương đối cao, nhóm thiết kế cần “phân rã” sản phẩm thành nhiều mô đun nhỏ. Việc này tương tự như việc chia bài toán lớn, phức tạp thành tập hợp nhiều bài toán nhỏ, dễ giải hơn. Việc phân  rã  sản  phẩm thành các mô đun có thể thực hiện nhờ việc xem xét “sơ đồ chức năng” (functional diagram) của sản phẩm. Sơ đồ chức năng của sản phẩm mô tả sơ bộ các “khối” cơ bản của sản phẩm là những  gì. Ví dụ, với sản phẩm của dự án LED, các “khối” có thể gồm: thân đỡ đèn, bóng đèn LED, các bộ chuyển đổi năng lượng,…Việc xác định các “khối” này có thể dựa vào việc nghiên cứu những  sản phẩm tương tự đã có hoặc dựa vào chính hiểu biết kỹ thuật công nghệ của các thành viên trong nhóm thiết kế.

Ngoài việc có trong tay các thông số kỹ thuật, việc vận dụng hiểu biết về sản phẩm cũng như điều kiện sử dụng sản phẩm thực tế có vai trò rất quan trọng khi tạo concept. Ví dụ: sản phẩm là đèn LED chiếu sáng thì khi dùng, người dùng sẽ cần gì: di chuyển? chia sẻ ánh sáng với người khác? tập trung ánh sáng vào một chỗ để đọc sách?…Những hiểu biết này cần dựa trên quan sát khách hàng, tham khảo tài liệu, truy vấn kinh nghiệm đã có và vận dụng các kiến thức về công thái học (ergonomics) và nhiều thứ khác. Có thể rèn luyện những kỹ năng này thông qua thực hành các dự án.

Sau khi làm rõ vấn đề, nhóm thiết kế có thể chuyển qua bước tiếp theo.

Tìm bên ngoài

Thực chất của việc “tìm bên ngoài” là tìm xem liệu đã có giải   pháp cho concept mà nhóm đang cần thiết kế hay chưa? Nếu có  thể tìm được, nhóm thiết kế sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian. Ngày nay, nguồn để tìm  rất đa dạng. Phổ  biến nhất và dễ tìm   nhất chính là môi trường internet. Nhóm thiết kế  nên  bắt  đầu bằng việc tìm kiếm trên Google và đặc biệt là các cơ sở dữ liệu về phát minh, sáng chế. Trên Google Scholar có chế độ chọn tìm  kiếm sáng chế, các bạn có thể tận dụng tính  năng này. Ngoài ra,  có rất nhiều cơ sở dữ liệu phát minh, sáng chế được mở miễn phí để các bạn tham khảo (ví dụ như: www.freepatentsonline.com).

Ngoài internet, nhóm thiết kế có thể tìm kiếm giải pháp cho concept của mình ở chính những người sử dụng tiềm năng của   sản phẩm. Luôn có những người nhiều ý tưởng, sáng kiến và có kinh nghiệm sử dụng loại sản phẩm đang được thiết kế nên cơ    hội tìm ra giải pháp thông qua người dùng là hoàn toàn có. Hiện nay, các mô hình “nguồn lực cộng đồng” (crowdsourcing) ứng dụng rất triệt để những đóng góp của người dùng trong thiết kế. Chi tiết có thể xem ở cuối tập 2 của sách này.

Các nhà thiết kế cũng có thể tham khảo các giải pháp từ chính sản phẩm cạnh tranh. Để đưa ra giải pháp cho concept của mình, nhóm thiết kế có thể phân rã sản phẩm của các đối thủ xem họ làm như thế nào, chúng ta có thể học hỏi những gì và cải tiến những gì so với thiết kế của họ. Tất nhiên, bạn phải hết sức chú ý tới vấn đề sở hữu trí tuệ vì có thể, một số thiết kế, công nghệ hay cơ cấu đặc biệt trong sản phẩm của họ đã được bảo hộ, và do đó, bạn không thể sử dụng cho sản phẩm của mình.

Nhóm thiết kế cũng có thể tìm kiếm giải pháp bằng việc tham vấn các chuyên gia kỹ thuật, những người có nhiều kinh nghiệm về mảng chuyên môn hẹp nhất định. Ví dụ như với dựa án đèn LED, các chuyên gia kỹ thuật điện hay năng lượng hoặc vật liệu có thể giúp nhóm thiết kế rất hiệu quả.

Bên cạnh những nguồn kể trên, các loại sách, báo, tạp chí, kỷ yếu hội nghị, thông tin nghiên cứu khách hàng,…cũng có thể hữu ích cho quá trình “tìm bên ngoài” của nhóm thiết kế.

Với dự án LED, nhóm thiết kế đã chọn cách khảo sát các sản phẩm hiện có để so sánh, học hỏi về công nghệ và thiết kế. Họ đã nghiên cứu 7 sản phẩm có chức năng tương tự hiện có trên thị trường và dựa trên đó, đưa ra thiết kế riêng cho các concept của mình.

Sau khi “tìm bên ngoài”, các thành viên sẽ chuyển qua bước tiếp theo.

Tìm bên trong

Bước “tìm bên ngoài” đã giúp cho nhóm thiết kế có được những hình dung cơ bản về concept, về những cơ cấu cần có, những công nghệ cần đưa vào,…Ở bước “tìm bên trong” này, nhóm thiết kế sẽ “tự mình” đề ra các ý tưởng ban đầu, sơ khai cho sơ đồ chức năng của concept cũng như ý tưởng thiết kế cho từng bộ phận của concept.

Ở bước này, các thành viên trong nhóm sẽ cố gắng đề xuất ra thật nhiều giải pháp thiết kế cho các phần của concept dựa trên kết quả của công tác “tìm bên ngoài” kết hợp với chính hiểu biết của các thành viên trong nhóm. Nói một cách khoa học, nhóm thiết kế sẽ cố gắng tạo ra một “không gian giải pháp” để sau này có thể có nhiều sự lựa chọn, kết hợp khác nhau tạo thành nhiều mẫu concept khả dĩ. Ví dụ: với vấn đề “vật liệu làm thân đèn” của concept dự án LED, nhóm thiết kế có thể có các giải pháp sau: nhựa, hợp kim nhôm, thép, gỗ,…Tương tự như vậy, với nguồn năng lượng, nhóm có thể có các giải pháp: năng lượng mặt trời, pin hóa học, năng lượng chuyển hóa từ cơ – nhiệt,…

MES LAB

To Top