Blog

Startup không thể cất cánh chỉ với “Niềm tin” và “Nhiệt huyết”!

Trào lưu mang tên “Startup” ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trong vài năm gần đây, xu hướng “khởi nghiệp” (startup) đang dần trở nên phổ biến, nhất là với giới trẻ – những con người có thừa máu lửa và nhiệt huyết. Người người startup, nhà nhà startup. Bắt kịp với tình hình, Nhà nước cũng đã có những cơ chế khuyến khích để startup phát triển. Năm 2016, Việt Nam có khoảng 1500 startups. Chỉ số startups trên đầu người tại Việt Nam cao hơn Indonesia và cả Trung Quốc hay Ấn Độ.

Số lượng startups lớn giúp các cuốn sách “dạy làm giàu” không cần quảng bá rầm rộ vẫn cháy hàng. Nhưng khi đặt những cuốn sách đó xuống, có bao nhiêu bạn thật sự rút ra điều gì trong những cuốn sách ấy? Có bao nhiêu bạn trẻ dùng được những gì có trong đó cho công cuộc “khởi nghiệp”, “làm giàu” của bản thân mình? Số lượng startups “thành công” ở Việt Nam vẫn chiếm tỉ lệ quá nhỏ.

scaling-up-your-startups-14-638
“Startup” có thể “Scale up” hay tàn lụi?

Chỉ cần có niềm tin và nhiệt huyết?

Thực ra, việc startups thất bại không phải là chuyện quá nghiêm trọng. Đó là chuyện bình thường, dễ hiểu. Ngay tại Mỹ, cứ 10 startups thì chỉ 1 là “sống sót”. Quan trọng là sau thất bại đó, các bạn học được điều gì để tránh những thất bại tương tự về sau. Điều nguy hiểm là cứ lao vào “khởi nghiệp” theo phong trào để rồi thất bại mà vẫn không hiểu vì sao, dù có vẻ như đã áp dụng đúng những gì đã học từ các câu chuyện “làm giàu”.

Startups thường hay bị cuốn vào sự say mê với những ý tưởng của bản thân mình mà quên đi tính thiết thực của sản phẩm với thị trường và sức cạnh tranh khả dĩ của nó, quên cả chuyện phải làm thế nào để sản phẩm trở nên xuất sắc và hoàn thiện. Suy cho cùng, mục tiêu lớn nhất của mọi doanh nghiệp, kể cả startups vẫn là lợi nhuận. Mà để có lợi nhuận thì sản phẩm, dịch vụ họ làm ra, phải được chấp nhận trên thị trường.

Sách, báo chí, truyền thông mang đến tác động tâm lý lớn rằng có một con đường chung để thành công. Người ta tung hô các công ty lớn nhất thế giới, các bậc vĩ nhân và bảo rằng chỉ cần áp dụng theo những gì họ làm, bạn sẽ giống như họ. Nhưng thực tế là sẽ chẳng con đường nào được thiết kế sẵn lại phù hợp cho tất cả mọi người.

Niềm tin mù quáng làm thiên hạ đua nhau startups chỉ với một ý tưởng mơ hồ, mang nặng “cảm tính”, mà không quan tâm đến các yếu tố mang tính “kỹ thuật”. Nó chẳng khác nào người lính ra trận chỉ mang theo có niềm tin diệt địch mà không có vũ khí trong tay. Nhiều Startups làm việc một cách cảm tính, chấp nhận rủi ro đến mức nếu thành công thì trở thành anh hùng, thất bại thì gánh nợ nần và mất hết niềm tin.

Bức tranh tương đối khác ở các nước phát triển, nơi có nhiều Startups thành công. Không thể phủ nhận yếu tố nền tảng Khoa học Công nghệ và Tư duy nhạy bén với nhu cầu của xã hội đóng góp không nhỏ vào thành công của họ. Bên cạnh đó, cách làm việc của (số đông) họ, ở đây nói đến cách họ phát triển sản phẩm (dịch vụ), cũng rất bài bản và đáng học hỏi.

Cách làm sản phẩm của họ thế nào?

Tư duy và phương pháp phát triển sản phẩm (dịch vụ) được đưa vào giảng dạy ở nhiều trường Đại học tại Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc,…trong các Khoa về Kinh doanh, Kỹ thuật và Quản lý. Ví dụ tại Mỹ, có một lớp học có tên 2.009 được giảng dạy chính thức cho sinh viên năm 2 của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Toàn bộ lớp học (như một “môn học”) được tổ chức như một cuộc thi phát triển sản phẩm mới. Các sinh viên của lớp được chia thành nhiều nhóm lấy tên theo các màu sắc (Xanh, Đỏ, Tím, Vàng, ví dụ thế). Mỗi nhóm sẽ có cơ hội tự sáng tạo và phát triển một sản phẩm thực tế để giải quyết những vấn đề cụ thể mà chính họ đã từng gặp phải hoặc là nhu cầu đang có trong xã hội.

Một sinh viên chọn sản phẩm lò nướng bánh tự dập lửa
Một sinh viên chọn sản phẩm lò nướng bánh tự dập lửa
Vì anh đã 2 lần làm cháy lò nướng bánh của mình
Vì anh đã 2 lần làm cháy lò nướng bánh của mình

Khó khăn ngay lúc đầu là mỗi nhóm chỉ được chọn một và chỉ một ý tưởng để triển khai thành sản phẩm. Kiến thức từ phương pháp sàng lọc và đánh giá ý tưởng được đưa vào khoá học. Khi ý tưởng về sản phẩm đã được chọn, sinh viên sẽ được hướng dẫn từng bước từng bước để hiện thực hoá nó rồi cải tiến để tối ưu.

Với việc tổ chức khoá học theo mô hình mở, sinh viên ngoài kiến thức về phương pháp khoa học để làm sản phẩm còn được trang bị thêm kĩ năng mềm về làm việc nhóm và thuyết trình.

mit-2009-3
Đội Tím – Đội thắng cuộc thuyết trình về sản phẩm của họ: Thiết bị gắn cảm biến theo dõi quá trình khởi động và thả lỏng của ngựa giúp quá trình huấn luyện ngựa dễ dàng hơn và tránh chấn thương.

Đây là clip giới thiệu khoá học trên Youtube. Thông tin về khoá học này có đăng đầy đủ trên internet

Đó là chuyện ở Mỹ. Những sinh viên năm đó đã tốt nghiệp, đã có thể đem kiến thức và kĩ năng về phương pháp khoa học làm sản phẩm áp dụng vào cuộc sống hoặc làm nên những startups của riêng mình. Sau họ, còn hàng ngàn sinh viên những khoá 2.009 tiếp sau cũng được trang bị những kiến thức cơ bản về Phát triển sản phẩm, trước khi họ rời Giảng đường bắt đầu hiện thực hoá mơ ước của bản thân.

Việc được tiếp cận sớm với những quy trình và phương pháp khoa học giúp họ có nhiều lợi thế về tư duy chiến lược. Từ ý tưởng, họ có thể nhận biết các khó khăn và lợi thế, những nguồn lực sẵn có để từ đó định hình sản phẩm làm ra sẽ cần phải có những điểm gì và không cần những gì. Tư duy khoa học cũng giúp họ giải quyết những vấn đề khác, không chỉ gói gọn trong làm sản phẩm, dịch vụ hay startup.

Trông người lại nghĩ đến ta

Trong khi các nước, chẳng  hạn như Mỹ, đưa các lớp học Phát triển sản phẩm kiểu như 2.009 vào giảng dạy trong trường Đại học, phong trào khởi nghiệp ở Việt Nam mới chỉ chập chững những bước đầu. Cho đến tận năm 2017, khái niệm về làm sản phẩm, dịch vụ một cách bài bản vẫn là điều mơ hồ.

Ở Việt Nam, MES LAB là đơn vị tiên phong đưa khái niệm về ngành Phát triển sản phẩm vào trong nước thông qua việc truyền bá kiến thức trên Diễn đàn MES LAB, tổ chức nhiều khóa học cho các cá nhân; đào tạo cho các doanh nghiệp và biên soạn bài giảng, sách hướng dẫn,… Nhiều khoá học lí thuyết kết hợp thực hành theo mô hình khoá học 2.009 cùng những Hội thảo khoa học, kỹ thuật chuyên sâu đã được tổ chức. Nhiều doanh nghiệp lớn như Panasonic, Tecomen, Mobifone đã hợp tác với MES LAB tổ chức các khoá Đào tạo cho nhân viên. Điểm chung chúng tôi có thể nhận ra sau mỗi Khoá học, mỗi buổi Hội thảo, hay khoá Đào tạo là khái niệm về Phát triển sản phẩm bài bản, theo đúng phương pháp vẫn là điều khá xa lạ với người Việt. Nói đến Nghiên cứu và phát triển R&D thì có thể ai cũng đã nghe, nhưng làm sản phẩm thương mại như thế nào thì chỉ số ít người biết. Và gần như không ai biết rằng, tại Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc, quy trình ấy đã được phổ biến đến sinh viên trong các trường đại học thông qua các học phần chính quy.

Ms Lương Hải Yến, Phòng Nhân sự PAP VN giới thiệu về buổi đào tạo
Khoá đào tạo của MES LAB cho nhân viên R&D của Panasonic Việt Nam
hoi-thao-ptsp-mta2015
Hội thảo về Phát triển Sản phẩm của MES LAB tại triển lãm MTA 2015 (miễn phí tham gia)

Ở Việt Nam, chúng ta đang chỉ chú trọng phần “ngọn” mà không quan tâm đến phần “gốc”. Cho đến bây giờ, gần như vẫn chỉ có MES LAB hoạt động trong việc phổ biến các kiến thức về Phát triển sản phẩm – dù nhu cầu tìm hiểu các kiến thức này là rất lớn. Chúng tôi biết điều đó thông qua các khoá học, các buổi hội thảo, nhưng không phải ai cũng có điều kiện tham gia. Đó là lí do bộ sách “Thiết kế và Phát triển sản phẩm” được MES LAB viết năm 2013phiên bản cập nhật năm 2015 – cuốn “Cẩm nang Phát triển sản phẩm”  lần lượt được cho ra mắt. Sách được thiết kế đi kèm video, slide bài giảng và bài tập cho mỗi chương cùng hỗ trợ online của chính tác giả. Và trên hết, đó là cuốn sách kĩ thuật mang tính thực hành để bạn đọc có thể áp dụng ngay vào sản phẩm của mình, startup của mình.

Cẩm nang Phát triển Sản phẩm - phát hành năm 2015
Cẩm nang Phát triển Sản phẩm – phát hành năm 2015
Sách Thiết kế và Phát triển sản phẩm - Phiên bản 2013 chuyên sâu về Kĩ thuật
Sách Thiết kế và Phát triển sản phẩm – Phiên bản 2013 chuyên sâu về Kĩ thuật

Lời kết

Không thể phủ nhận, startups đã đem đến làn gió mới cho nền kinh tế Việt Nam vốn đang trì trệ. Tuy nhiên, liệu “phong trào” startups có giữ được “phong độ” hay nhanh chóng “thoái trào” là một vấn đề hoàn toàn khác. Thực tế cho thấy, sau vài năm tăng trưởng “nóng”, startups ở vài nước châu Á như Trung Quốc đang có dấu hiệu giảm nhiệt. Làm sao để không chết yểu sẽ là câu hỏi lớn mà các startups cần phải đặt ra cho chính mình.

Mà muốn không chết, Startups hay cả các doanh nghiệp đã phát triển, đều cần làm một cách tiếp cận thực sự nghiêm túc, có phương pháp và bài bản với sự phát triển sản phẩm, dịch vụ – vốn là cốt lõi của mọi hoạt động kinh doanh – của mình.

Và MES LAB luôn sẵn sàng đứng bên hỗ trợ các bạn. Chúng tôi cung cấp một số tài liệu, bài giảng, video miễn phí cũng như bán sách hướng dẫn làm Phát triển sản phẩm cho đối tượng ngành rộng hoặc chuyên sâu kỹ thuật (có 02 bộ khác nhau). MES LAB cũng sẵn sàng hỗ trợ giải đáp thắc mắc của các bạn liên quan đến lĩnh vực này.

Mọi chi tiết xin vui lòng liên hệ:

  • Tài liệu & video tham khảo (chỉ có phần cơ bản): meslab(at)meslab.vn
  • Đặt mua sách hướng dẫn làm phát triển sản phẩm: 0917.51.9900 (Ms. Thùy)
  • Tư vấn miễn phí về nội dung sách và chọn tài liệu phù hợp: 0917.51.9900 (Ms. Thùy)

MES LAB.